Thursday 21st of June | २०७५ असार ७ बिहिबार

न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

कमल चौलागाईबाट आयो यस्तो कुरा 'ज्ञानेन्द्रले राजनीति बुझेनन् भारतले खेलायो'

न्यूजअभियान | प्रकाशित मिति : २०७४ असोज १९ बिहिबार |
newsabhiyan
newsabhiyan

कठिन अवस्थामा कम्युनिस्ट आन्दोलनमा होमिएका कमल चौलागार्इं नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी चौम, एकता केन्द्र, एमाले, माले, फेरि एमाले, राजावादी हुँदै आफैँले संयुक्त राष्ट्रवादी समाजवादी पार्टी खोलेर बसेका छन् । कम्युनिस्टहरू ढोँगी भएको, तर मन्डले हुन नसक्ने निष्कर्ष निकाल्दै संयुक्त राष्ट्रवादी समाजवादी पार्टी गठन गरी अघि बढेको तर्क उनको छ । चौलागार्इं एमालेबाट राजीनामा दिएर लोकेन्द्रबहादुर चन्दको सरकारमा मन्त्री भएका थिए । आफ्नो राजनीतिक यात्राबारे उनले प्रेम गौतमसँग कुराकानी गरेका छन् ।


०३१ सालमा गाउँको अवस्था र त्यहाँ हुने थिचोमिचोको विरोधमा जागरण ल्याउन सांस्कृतिक अभियान चलायौँ । त्यतिवेला म बिएस्सी पढ्दै थिएँ । सांस्कृतिक अभियानअन्तर्गत शोषणविरुद्धको नाटक मञ्चन गरी त्यसका माध्यमबाट गरिब, उत्पीडितमा जागरण ल्याउने काम गरियो । ०३२ मा बिएस्सी सकेपछि विद्यार्थी आन्दोलनकै क्रममा म जेल परेँ । जेलमै तत्कालीन भूमिगत पार्टी नेकपा चौथो महाधिवेशन (चौम)सँग सम्पर्क भयो । ०३३ सालमा स्नाकोत्तरमा भर्ना भएँ ।

०३४ सालमा प्रयोगात्मकका लागि अर्घाखाँची जिल्लामा परेँ । त्यहाँ पनि चौमसँग सम्पर्क भयो । त्यसपछि बाँकी एक वर्षको कोर्स नसकी पूर्णकालीन राजनीतिमा होमिन पुगेँ । मलाई असारे काकाले सदस्यता दिनुभएको हो । चौमको संगठन विस्तारका लागि जिल्ला कमिटी सेक्रेटरी भएर रामेछाप गएँ । त्यसपछि पूर्वाञ्चल ब्युरोमा खटिएँ । सिन्धुलीमा दमन भएपछि सम्पर्कमा आएका नेता तथा कार्यकर्तालाई हामीले संरक्षण दियौँ । त्यही क्रममा पार्टीले मलाई विद्यार्थी क्षेत्रमा ल्यायो ।

०३८ सालको अखिल छैटौँको विद्यार्थी सम्मेलनका क्रममा म गिरफ्तार भएँ । भूमिगत रूपमा भएको सातौँ सम्मेलनले मलाई महासचिव चुन्यो । जेलबाट छुटेपछि संगठनको काममा थप सक्रिय भएँ । ०४० सालमा चौमभित्रै गुटबन्दी भयो र पार्टी विभाजित भयो । त्यसको असर विद्यार्थी आन्दोलनमा पनि पर्‍यो । निर्मल लामाले नेतृत्व गरेको चौमसँग निकट विद्यार्थी संगठनको महासचिव भएँ । विद्यार्थी आन्दोलनकै क्रममा बाँकी रहेको स्नाकोत्तरको अध्ययन पनि पूरा गरेँ ।
०००
०४३ सालमा चौमले राष्ट्रिय पञ्चायतमा जनपक्षीय उम्मेदवारहरू उठाउने निर्णय गर्‍यो । निरंकुश राजतन्त्रको भन्डाफोर गर्दै पञ्चायती व्यवस्था अन्त्यको घोषणापत्र लिएर निर्वाचनमा होमियौ, तर चौमका कुनै पनि उम्मेदवारले जित्न सकेनन्, म पनि पराजित भएँ । ०४४ सालमा फेरि गिरफ्तारीमा परेँ । रामेछापको जेलमा बसेको थिएँ । भाइ ज्ञानु चौलागार्इंको बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिटमा अदालतको आदेशबाट म छुटेँ । बहुदल आएपछि चौम, चौमबाट फुटेको प्रचण्ड नेतृत्वको मसाल, रूपलाल विश्वकर्मा नेतृत्वको सर्वहारा पार्टी, शितलकुमार (हरिबोल गजुरेल)को पार्टी विद्रोही मसाल मिलेर नेकपा एकताकेन्द्र बन्यो । त्यसको वैधानिक घटक बाबुराम भट्टराई संयोजकत्वको संयुक्त जनमोर्चाको नामबाट केही उम्मेदवार उठाइयो ।

०४८ सालको प्रतिनिधिसभामा पार्टीबाट नौजनाले जित्यौँ । म रामेछापबाट निर्वाचित भएँ । ०५१ सालमा पार्टी फुट्यो । प्रचण्ड, मोहन वैद्यहरू जनयुद्धको नारा लिएर चुनाव बहिष्कारमा गए । पार्टी छिन्नभिन्न भयो । मसहित केही साथीहरूले एमालेसँग संयुक्त रूपमा वार्ता गर्‍यौँ र एमालेसँग एकता गर्‍यौँ । एमालेमा महाकाली सन्धिको विवाद आयो । अध्यक्ष मनमोहन अधिकारी र महासचिव माधवकुमार नेपाल हुनुहुन्थ्यो । सन्धि गर्न हुन्न भन्ने पक्षमा केन्द्रीय कमिटीका बहुमत सदस्य थिए । अनेक तिकडम गरेर सन्धिको विपक्षमा हुनेहरूलाई अल्पमतमा पारियो । सन्धिको विरोध गर्ने १७ र पक्षमा उभिने १८ जना भए । मनमोहन बिरामी भएका कारण उहाँको ठाउँमा वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यलाई मताधिकार दिने पार्टीले निर्णय गर्‍यो । त्यही विषयलाई लिएर एमाले विभाजित भयो ।

दरबारका भान्से, चालक मेरै जिल्लाका मानिस थिए । उनीहरूले दाइ दरबारमा यस्तो, यस्तो भयो भन्थे । त्यो विषय मैले मालेका नेताहरूलाई बताउँदै आएको थिएँ । दीपेन्द्र र देवयानीको बिहेको प्रस्ताव आएको थियो । चीन भ्रमणको समयमा पनि यस्तो भएछ । राजा वीरेन्द्रले चीनबाट फर्केपछि अनुमति दिउँला भनेछन् । त्यसपछि पनि दिएनछन् ।
एमालेमा रहेका ३५ मध्ये १४ जना केन्द्रीय सदस्य अलग्गिएर नेकपा माले (सहाना प्रधान अध्यक्ष र वामदेव गौतम महासचिव) बनायाैँ । मालेबाट प्रतिनिधिसभाको सदस्यमा चुनाव लडेँ । एमालेले जनमोर्चाका उम्मेदवार अमिक शेरचनलाई समर्थन गर्‍यो । म थोरै मतले पराजित भएँ । कांग्रेस उम्मेदवार विजयी भए । माले लामो समयसम्म टिक्न सकेन, फेरि एमालेसँगै एकता भयो । हामी एमालेमा आयौँ । मसहित ११ जना केन्द्रीय सदस्य बन्यौँ, तर तीनजनालाई केन्द्रीय सदस्य बनाइएन । जसले हिजो राष्ट्रवादको विषय लिएर भारतको विरोध गरेका थिए, तिनीहरूप्रति पार्टी पूरै पूर्वाग्रही भयो । एकता गरे पनि हामीलाई किनारा लगाउने अवस्था आयो भनेर हामीले वामदेव गौतमलाई भन्यौँ ।

उहाँले मेरै त ठेगान छैन, आ–आफ्नो भविष्य सुरक्षित गर्नू भन्नुभयो । माले–एमाले एकता भएपछि म रामेछापको फिगरमै थिएँ । माधव नेपालले मलाई विस्थापित गर्न रामेछापबाट होइन, अन्तैबाट तपाईं निर्वाचन लड्नुपर्छ भने । एमालेमा कुनै राष्ट्रवादीहरू रहन सक्दैनन् भन्ने निष्कर्षमा म पुगेँ । माधवकुमार नेपाल र गिरिजाप्रसाद कोइरालाले राजासँग मिलेर शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारलाई गिराए ।

१८ असोजमा सरकार बनाउने कुरा भएपछि एमालेले वार्ता गर्‍यो । नेपाललाई कोइरालाले सपोर्ट नगर्ने र कोइरालालाई नेपालले सपोर्ट नगर्ने भएपछि दरबारले पनि खेल्यो । अन्तिममा दरबारले लोकेन्द्रबहादुर चन्दलाई प्रस्ताव गर्‍यो । कोइराला र नेपाल दुवैले समर्थन गरे । गृह मन्त्रालयसहित एमाले सरकारमा जाने तयारीमा थियो । तर, एमालेलाई रोक्न दरबारले गृह मन्त्रालयसहित अन्य महत्वपूर्ण मन्त्रालयका साथ लोकेन्द्रबहादुर नेतृत्वको सरकार घोषणा गरिदियो । एमाले भड्कियो र आन्दोलनमा गयो । मैले त्यसको विरोध गरेँ र राजीनामा दिएँ । राजा प्रत्यक्ष रूपमा आएपछि राष्ट्रवादी शक्ति बलियो हुन्छन् र माओवादी द्वन्द्वको पनि समाधान निकाल्न सकिन्छ भन्ने लाग्यो । म वार्ता टोलीमा पनि बसेँ । तर, पछि बुझ्दा खेलै अर्को रहेछ ।

डा. बाबुराम भट्टराईको नेतृत्वमा माओवादी वार्तामा आएपछि कुरा मिल्दैन भन्ने पक्कापक्की नै थियो । राजा ज्ञानेन्द्रमा पनि महत्वाकांक्षा बढ्दै गयो । कमल थापाहरू र आर्मीको एउटा समूह ज्ञानेन्द्रलाई निरन्तर उक्साएर माओवादीसँग पनि मिल्न नदिने र संसद्वादी दलसँग पनि मिल्न नदिने खेलमा लागे । ती सबै काम भारतको योजनामा भइरहेको थियो । माओवादीसँगको वार्ता असफल भयो ।

त्यतिवेला प्रचण्ड सेटलमेन्टमै पक्षमा थिए । तर, बाबुरामले वार्ता असफल बनाए । चन्द नेतृत्वको सरकार ढलेपछि सूर्यबहादुर थापा प्रधानमन्त्री बने । त्यो वेला एमालेका केपी ओली र वामदेव गौतमहरू सरकारमा आउन खोजेका थिए । सूर्यबहादुरसँग कुरा गर्न पनि गए । वामदेवले मलाई भने अनुसार ‘एक घण्टा कुरा गर्दा ४५ मिनेट सूर्यबहादुर निदाए रे’ सूर्यबहादुरले भोलिपल्टै भनिदिए ‘म पार्टी फुटाएर सरकारमा लिन्नँ ।’
०००
तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रमा राजनीतिक सुझबुझ रहेनछ । उनले राजनीति बुझेनन्, भारतले खेलायो । कांग्रेस–एमालेसँग पनि राजा नांगिए, माओवादी र पञ्चहरूको बीचमा पनि राजालाई नंग्याइयो । कमल थापालाई मात्र च्यापेर हिँड्यो भनेर सूर्यबहादुर, पशुपति शमशेरहरू रिसाए । फेरि शेरबहादुर देउवालाई राजा ज्ञानेन्द्रले प्रधानमन्त्री बनाए । शेरबहादुरले गोरखाको राजाले न्याय दिन्छन् भने । एमाले पनि प्रतिगमन आधा सच्चियो भनेर सरकारमा गयो । लोकेन्द्रबहादुर, सूर्यबहादुर र शेरबहादुर नेतृत्वको सरकार एउटै प्रावधानबाट बनेका हुन् । हामीलाई राजावादी भएको आरोप लग्यो, तर उनीहरूलाई लागेन । त्यो सरकार पनि चल्न सकेन । ज्ञानेन्द्रले आफैँ प्रत्यक्ष शासन चलाए ।
०००
सूर्यबहादुरको पालामा स्थानीय निकायमा निर्वाचितहरूलाई मनोनीत गर्ने नीति थियो । त्यहाँ एमालेभित्रका १८–१९ जिल्लामा निर्वाचित सभापति र उपसभापतिलाई मेरै पहलमा मनोनीत गर्ने कुरा भएको थियो । पछि, ज्ञानेन्द्र प्रत्यक्ष शासनमा आएपछि दरबारले कांग्रेस–कम्युनिस्टबाट आएका सबैले कमल थापाको पार्टीको सदस्यता लिनुपर्ने भन्यो । मैले भनेँ, ‘म मन्डले हुन आएको होइन ।’

पञ्चायतकालमा कांग्रेस–कम्युनिस्टलाई ढुंगा हान्न गठन भएको मन्डलेको सैद्धान्तिक विषय नै केही पनि थिएन । कांग्रेसबाट अलग भएकालाई स्वतन्त्र रूपमा लाग्न दिनुस्, कम्युनिस्टबाट आएका हामी पनि स्वतन्त्र रूपमा लाग्छौँ भन्ने मेरो प्रस्ताव थियो । त्यसपछि मैले सिफारिस गरेका कसैलाई पनि मनोनीत गरेनन् ।
०००
म राष्ट्रिय राजनीतिमै थिएँ । त्यसक्रममा राजासँग सम्पर्क नहुने भन्ने कुरै भएन । ०४७ को संविधानअनुसार हामीले काम गरेका हौँ । राजा पनि एउटा पार्ट थिए । राजाले बोलाउँथे, कुराकानी हुन्थ्यो । ज्ञानेन्द्रलाई त्यतिवेला राजपरिवार हत्याको आरोप लागेको थियो । फायर दीपेन्द्रले गरेको भन्नेमा म स्पष्ट थिएँ । दीपेन्द्र र देवयानीको प्रेम प्रसंगबाट कुनै न कुनै अप्रिय घटना हुन्छ । त्यसको पछाडि बाह्य शक्तिको खेल छ भन्ने कुरा मैले एक वर्षअघिदेखि सुनिरहेको थिएँ ।

दरबारका भान्छे, चालक मेरै जिल्लाका मानिस थिए । उनीहरूले दाइ दरबारमा यस्तो, यस्तो भयो भन्थे । त्यो विषय मैले मालेका नेताहरूलाई बताउँदै आएको थिएँ । दीपेन्द्र र देवयानीको बिहेको प्रस्ताव आएको थियो । चीन भ्रमणको समयमा पनि यस्तो भएछ । राजा वीरेन्द्रले चीनबाट फर्केपछि अनुमति दिउँला भनेछन् । त्यसपछि पनि दिएनछन् ।

दरबार हत्याकाण्ड भएपछि मालेकै साथीहरूबाट फोन आयो–तपाईंले पहिले नै भन्नुहुन्थ्यो । साँच्चिकै घटना भयो के हो बुझ्नुस् न । मैले घटनाबारे बुझेर वामदेवसहित मालेका नेताहरूलाई भनेको थिएँ । तर, मिडियाले गलत ढंगले समाचार बनाए । मैले निर्मल निवासमै ज्ञानेन्द्रलाई घटनाबारे भनेको थिएँ । त्यो दिन उनी केही बोलेनन् । अर्को भेटमा उनले मलाई सहयोग गर्नुपर्छ भने । राजा भएपछि नै ज्ञानेन्द्रसँग मेरो पहिलोपटक भेट भएको हो । नयाँ पत्रिकाबाट ।


न्यूज अभियान डट कमको एन्ड्रोइड एपका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् । हरेक खबर विशेष खबरका लागि अफिसियल फेसबुकट्वीटर मार्फत जोडिनुहोस् ।


न्यूज अभियान TV - ग्यालेरी

View All
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan