न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

राष्ट्र केवल भूगोलको सीमारेखा होइन, यो साझा भावना, संस्कार, संस्कृति र विश्वासहरूको सुन्दर संगम हो। हिमालदेखि तराईसम्म फैलिएको हाम्रो समाज अनेक भाषा, जाति, संस्कृति र धार्मिक आस्थाले सजिएको एउटा अनुपम फूलबारी हो। यही विविधताभित्रको एकता नै नेपालको वास्तविक पहिचान र गौरव हो।

नेपालको शक्ति यसको विविधतामा छ। हिमाल, पहाड र तराईलाई जोड्ने साझा भावनाजस्तै यहाँका भाषा, संस्कृति, धर्म र परम्पराले नेपाली समाजलाई एउटा सुन्दर पहिचान दिएका छन्। तर जब यही विविधतालाई विभाजनको कारण बनाइन्छ, तब राष्ट्रको आत्मामाथि नै प्रश्न उठ्न थाल्छ।

पछिल्लो समय सामाजिक तथा धार्मिक संवेदनशीलतासँग जोडिएका केही घटनाले नेपाली समाजलाई गम्भीर सोच्न बाध्य बनाएको छ। एउटा सानो असमझदारी, एउटा उत्तेजक अभिव्यक्ति वा एउटा गैरजिम्मेवार गतिविधिले पनि वर्षौंदेखि कायम रहेको सामाजिक विश्वासमा चोट पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले आजको आवश्यकता उत्तेजना होइन, संयम र विवेक हो।

धर्म र संस्कृति नेपाली समाजका भावनात्मक आधार हुन्। यी विषयमा राजनीति, स्वार्थ वा क्षणिक उत्तेजनाले प्रवेश पाउँदा त्यसको असर केवल एउटा समुदायमा सीमित रहँदैन, सिंगो राष्ट्रको छविमा पर्छ। कुनै पनि नागरिकको आस्था, संस्कार र पहिचानको सम्मान गर्नु लोकतान्त्रिक समाजको आधारभूत मूल्य हो।

राष्ट्रको गरिमा केवल आर्थिक समृद्धि, भौतिक विकास वा राजनीतिक शक्तिले मात्र उचो हुँदैन। यसको आत्मा सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक सद्भावमा बस्छ। जब समाजका हरेक नागरिकले एकअर्काको आस्था, परम्परा र संस्कृतिलाई सम्मान गर्छन्, त्यही बेला राष्ट्रको प्रतिष्ठा अझ उज्यालो बन्छ।

धर्म मानिसलाई विभाजन गर्ने माध्यम होइन, नैतिकता, करुणा र मानवताको बाटो देखाउने प्रकाश हो। फरक–फरक पूजा पद्धति, संस्कार र परम्परा भए पनि सबैको मूल सन्देश शान्ति, प्रेम र सहअस्तित्व नै हो। त्यसैले कुनै पनि आस्था वा संस्कृतिलाई हेप्ने, अपमान गर्ने वा द्वन्द्व सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिले राष्ट्रको आत्मालाई कमजोर बनाउँछ।

आजको आवश्यकता एकअर्कामाथि आरोप लगाउने होइन, संवाद र सहकार्यको संस्कृति विकास गर्ने हो। धार्मिक स्वतन्त्रताको सम्मानसँगै अरूको अधिकार र भावनाप्रति संवेदनशील बन्न सक्नु नै सभ्य समाजको परिचय हो। राज्यले पनि सबै धर्म, संस्कृति र समुदायप्रति समान व्यवहार गर्दै शान्ति, सुरक्षा र सद्भावको वातावरण सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

नेपालको इतिहासले हामीलाई सिकाएको छ– संकटका घडीमा नेपालीहरू एकजुट हुन्छन्। भूकम्प, महामारी वा अन्य विपत्तिमा देखिएको आपसी सहयोग हाम्रो सामाजिक चरित्रको सुन्दर उदाहरण हो। यही भावना धार्मिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा पनि कायम राख्न सके नेपाल विश्वसामु सहिष्णुता र सहअस्तित्वको उदाहरण बन्न सक्छ।

धर्म र संस्कृति नेपाली समाजका भावनात्मक आधार हुन्। यी विषयमा राजनीति, स्वार्थ वा क्षणिक उत्तेजनाले प्रवेश पाउँदा त्यसको असर केवल एउटा समुदायमा सीमित रहँदैन, सिंगो राष्ट्रको छविमा पर्छ। कुनै पनि नागरिकको आस्था, संस्कार र पहिचानको सम्मान गर्नु लोकतान्त्रिक समाजको आधारभूत मूल्य हो।

राज्यको भूमिका यस्ता संवेदनशील समयमा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ। सुरक्षा निकायले कानुनको निष्पक्ष कार्यान्वयन गर्नुपर्छ भने प्रशासनले सबै पक्षलाई समान व्यवहार गर्दै विश्वासको वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ। बल प्रयोग अन्तिम विकल्प हुनुपर्छ; संवाद, मध्यस्थता र सहमतिका ढोका सधैं खुला राखिनुपर्छ।

सामाजिक सञ्जालको युगमा एउटा गलत सूचना वा भ्रामक प्रचारले आगोमा घिउ थप्न सक्छ। त्यसैले नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम र जिम्मेवार नेतृत्वले सत्य, संयम र सद्भावको पक्षमा भूमिका खेल्नुपर्ने समय आएको छ।

नेपालको पहिचान कहिल्यै द्वन्द्वमा होइन, सहअस्तित्वमा बनेको छ। हामीले पुस्तौंदेखि मनाउँदै आएका चाडपर्व, संस्कार र परम्पराले यही सन्देश दिएका छन्– फरक हुनु कमजोरी होइन, हाम्रो सुन्दरता हो।

राष्ट्रको गरिमा संसद्, सरकार वा संस्थाहरूको संरचनाले मात्र निर्धारण गर्दैन; त्यो नागरिकको व्यवहार, सोच र आपसी सम्मानबाट निर्माण हुन्छ। आजको चुनौती भनेको कसले जित्ने भन्ने होइन, नेपालले कसरी जित्ने भन्ने हो।

सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक सद्भाव जोगाउनु कुनै एउटा समुदायको जिम्मेवारी होइन, यो सम्पूर्ण नेपालीको साझा कर्तव्य हो। किनकि सद्भाव कमजोर भयो भने राष्ट्र कमजोर हुन्छ, तर सद्भाव बलियो भयो भने नेपाल सधैं शान्ति र सहअस्तित्वको उज्यालो उदाहरण बन्न सक्छ।

सद्भाव एउटा नारा मात्र होइन, यो हरेक नागरिकको व्यवहारमा देखिनुपर्ने संस्कार हो। छिमेकीको पीडा बुझ्ने, फरक विचारको सम्मान गर्ने र आफ्नो अधिकारसँगै अरूको अधिकारको रक्षा गर्ने संस्कृतिले नै बलियो राष्ट्र निर्माण गर्छ।

राष्ट्रको वास्तविक गरिमा दरबार, भवन वा शक्तिको प्रदर्शनमा होइन, नागरिकबीचको विश्वास, सम्मान र प्रेममा प्रतिबिम्बित हुन्छ। सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक सद्भावको मधुर संगीत निरन्तर गुञ्जिरह्यो भने नेपालको पहिचान सधैं उज्यालो र गौरवपूर्ण रहिरहनेछ।