न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, १८ असोज ।  पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर राणा पक्राउ प्रकरणसँग जोडिएका शक्ति समूहका गतिविधि र जेलभित्रबाट भइरहेको भनिएको सम्पर्कबारे सुरक्षा निकायको चासो बढिरहेका बेला कारागार प्रशासनले एकाएक नयाँ कदम चालेको छ ।

ललितपुरको नख्खु कारागारमा पुर्पक्षका लागि थुनामा रहेका विवादास्पद व्यवसायी दीपक भट्टलाई सिन्धुपाल्चोक कारागार स्थानान्तरण गरिएको छ ।

कारागार स्रोतका अनुसार भट्टलाई नख्खुबाट हटाउने निर्णय सामान्य प्रशासनिक सरुवामात्र नभई सुरक्षा संवेदनशीलतासँग जोडिएको विषयका रूपमा हेरिएको छ ।

पूर्वप्रधानन्यायाधीश राणासँग जोडिएका व्यक्ति तथा समूहका गतिविधिमाथि सुरक्षा निकायले निगरानी बढाइरहेका बेला भट्टलाई एक कारागारबाट अर्को कारागार सारिनुले घटनालाई थप रहस्यमय बनाएको छ ।

कारागार कार्यालय नख्खुले शुक्रबार सिन्धुपाल्चोक कारागारलाई पठाएको पत्रमा कारागार व्यवस्थापन विभागको च.नं. ६२८ को निर्णयबमोजिम बन्दी भट्टलाई सक्कल फाइल तथा आवश्यक कागजातसहित सुरक्षा घेरामा स्थानान्तरण गरिएको उल्लेख छ । उनलाई सिन्धुपाल्चोक कारागारमा बुझाइ भर्पाईसमेत गराउन निर्देशन दिइएको छ ।

कारागार प्रशासनको यो निर्णय त्यतिबेला आएको हो, जतिबेला पूर्वप्रधानन्यायाधीश राणासँग निकट भनिएका व्यक्तिहरूको गतिविधि, उनीहरूको आपसी सम्पर्क र सम्भावित राजनीतिक तथा शक्ति–सञ्जालबारे सुरक्षा निकायले चासो बढाएको छ ।

राणा, भट्ट र अग्रवालबीच कस्तो सम्बन्ध ?
सुरक्षा स्रोतका अनुसार पूर्वप्रधानन्यायाधीश राणासँग जेलभित्रै रहेका व्यवसायी दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालबीच निरन्तर सम्पर्क रहेको सूचनापछि सुरक्षा निकायले उनीहरूको गतिविधिलाई संवेदनशील रूपमा लिन थालेको हो ।

यद्यपि, उनीहरूबीच भएको भनिएको सम्पर्कको प्रकृति, उद्देश्य र त्यसले कुनै कानुनी वा गैरकानुनी गतिविधिलाई प्रश्रय दिएको हो कि होइन भन्ने विषयमा थप अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ । सुरक्षा निकायको चासो भने यही सम्पर्क सञ्जाल वरिपरि केन्द्रित भएको स्रोतको दाबी छ ।

जेल भनेको बाहिरी दुनियाँसँग सम्पर्क विच्छेद गर्ने स्थान मात्र होइन, संवेदनशील अवस्थामा त्यहाँबाट हुने सञ्चार र भेटघाट पनि सुरक्षा चुनौती बन्न सक्छ । यही कारण जेलभित्र रहेका व्यक्तिहरूबीचको सम्पर्कमाथि निगरानी बढाइनुलाई सुरक्षा निकायले स्वाभाविक प्रक्रिया मानेको छ ।

तर प्रश्न गम्भीर छ—यदि जेलभित्रबाटै शक्ति केन्द्रहरूसँग सम्पर्क विस्तार भइरहेको थियो भने त्यो कसरी सम्भव भयो ? र यस्तो सम्पर्कले कुन उद्देश्य पूरा गरिरहेको थियो ? यही प्रश्नको उत्तर खोज्ने क्रममा भट्टको स्थानान्तरणलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।

विमानस्थलबाट इनाम सापकोटा नियन्त्रणमा
यसैबीच, पूर्वप्रधानन्यायाधीश राणासँग निकट रहेर विभिन्न काममा सहयोग गरेको आरोप लागेका बूढानीलकण्ठ घर भई हाल पानीपोखरी बस्दै आएका इनाम सापकोटालाई नेपाल प्रहरीको विशेष ब्युरोले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गरेको छ ।

स्रोतका अनुसार गत बुधबार दिउँसो करिब २ बजे नयाँ दिल्ली हुँदै दुबई जान लागेका सापकोटालाई विमानस्थलबाट नियन्त्रणमा लिइएको थियो । प्रहरीले उनलाई केही समय नियन्त्रणमा राखेर सोधपुछ गर्नुका साथै मोबाइल फोनसमेत जाँच गरेको थियो । सोधपुछपछि भने उनलाई छाडिएको बताइएको छ ।

तर सापकोटामाथि गरिएको सोधपुछलाई प्रहरीले सामान्य प्रक्रिया मात्र मानेको छैन । उनीसँगबाट प्राप्त सूचना र मोबाइल परीक्षणका क्रममा खुलेका विवरणले पूर्वप्रधानन्यायाधीश राणा, कारागारमा रहेका व्यवसायी दीपक भट्ट तथा व्यवसायी सुलभ अग्रवालबीच सम्पर्कको विषयलाई थप अनुसन्धानको दायरामा ल्याएको स्रोतको दाबी छ । यही कारण सापकोटामाथि भएको सोधपुछलाई घटनाक्रमको एउटा महत्वपूर्ण कडीका रूपमा हेरिएको छ ।

मोबाइलले खोल्ला त ‘कनेक्सन’को रहस्य ?
पछिल्लो समय सुरक्षा अनुसन्धानमा व्यक्तिको प्रत्यक्ष बयानभन्दा पनि डिजिटल सम्पर्क, कल डिटेल, मोबाइल म्यासेज तथा अन्य विद्युतीय प्रमाण महत्वपूर्ण बन्न थालेका छन् ।

सापकोटाको मोबाइल परीक्षणका क्रममा प्राप्त सूचनाले यदि राणा, भट्ट र अग्रवालबीच नियमित सम्पर्कको पुष्टि गर्छ भने त्यसले अनुसन्धानलाई नयाँ दिशामा लैजान सक्ने सुरक्षा स्रोतको बुझाइ छ ।

तर कुनै व्यक्तिसँग सम्पर्क हुनु मात्रै अपराधको प्रमाण भने होइन । सम्पर्कको उद्देश्य, समय, सन्दर्भ, संवादको प्रकृति र त्यसबाट भएको गतिविधि महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यसैले अनुसन्धानले प्रमाणको शृंखला स्थापित गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

यही कारण अहिलेको घटनालाई तत्कालै कुनै निष्कर्षमा पुर्याेउनुभन्दा सुरक्षा निकायले संकलन गरिरहेको प्रमाण र अनुसन्धानको परिणाम पर्खिनुपर्ने अवस्था छ ।

कुन मुद्दामा थुनिएका थिए भट्ट ?
नख्खु कारागारको अभिलेखअनुसार बन्दी आईडी नं. ८४७३६१७ भएका दीपक भट्ट सम्पत्ति शुद्धीकरण, भ्रष्टाचार तथा बैंकिङ कसुरसम्बन्धी मुद्दामा पुर्पक्षका लागि थुनामा रहेका थिए ।

कारागार अभिलेखमा मुद्दा नं. ०८२–सीआर–०१५४ र ०८२–सीबी–००४९ उल्लेख रहेको बताइएको छ ।

भट्टको स्थानान्तरणसँगै अब उनको थुनास्थल मात्र फेरिएको छैन, उनीसँग सम्बन्धित सुरक्षा व्यवस्थासमेत थप कडा बनाइएको संकेत देखिएको छ ।

कारागार प्रशासनले उनलाई सुरक्षा घेरामा सिन्धुपाल्चोक पुर्याएर बुझाइ भर्पाई पठाउन निर्देशन दिएको छ । यसले भट्टको कारागारभित्रको गतिविधि र बाहिरी सम्पर्कबारे प्रशासनले थप संवेदनशीलता अपनाएको देखिन्छ ।

कारागारभित्रको सम्पर्कले जन्माएको ठूलो प्रश्न
पूर्वप्रधानन्यायाधीशजस्तो संवैधानिक पद सम्हालिसकेको व्यक्तिसँग जोडिएका व्यक्तिहरू, आर्थिक अपराधका मुद्दामा थुनामा रहेका व्यवसायी र विदेश यात्रामा रहेका व्यक्तिबीच देखिएको भनिएको सम्पर्कले सुरक्षा निकायलाई गम्भीर बनाएको छ ।

घटनाक्रमले एउटा पुरानो प्रश्नलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ—जेलको पर्खालभित्र कानुनको नियन्त्रण बलियो छ कि बाहिरी शक्ति र पहुँचको ?

यदि अनुसन्धानबाट कारागारभित्र रहेका बन्दीले बाहिरका प्रभावशाली व्यक्तिहरूसँग असामान्य सम्पर्क कायम राखेको पुष्टि भयो भने त्यसले कारागार व्यवस्थापनको सुरक्षा प्रणालीमाथि समेत प्रश्न उठाउनेछ ।

अर्कोतर्फ, केवल सम्पर्क वा चिनजानका आधारमा कसैलाई दोषी ठहर गर्नु पनि न्यायको सिद्धान्तविपरीत हुन्छ । त्यसैले अहिलेको मुख्य आवश्यकता आरोप होइन, प्रमाणको निष्पक्ष परीक्षण हो ।

राणा प्रकरणमा बढ्दै गएको सुरक्षा चासो
पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर राणासँग जोडिएको पछिल्लो घटनाक्रम क्रमशः व्यक्ति पक्राउ र रिहाइको सीमाभन्दा बाहिर पुग्दै गएको देखिन्छ ।

राणासँग निकट भनिएका व्यक्तिहरूको गतिविधि, जेलमा रहेका व्यवसायीहरूको सम्पर्क, विदेश यात्राको तयारी र सुरक्षा निकायको निगरानीले घटनालाई बहुआयामिक बनाएको छ ।

दीपक भट्टलाई नख्खुबाट सिन्धुपाल्चोक सारिनु, इनाम सापकोटालाई विमानस्थलबाट नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गर्नु र त्यसपछि राणा–भट्ट–अग्रवालबीचको सम्पर्कबारे सुरक्षा निकायले अनुसन्धान अघि बढाउनु एउटै घटनाक्रमका अलग–अलग पाटा हुन् वा संयोग मात्र—त्यो आगामी अनुसन्धानले स्पष्ट पार्नेछ ।

तर एउटा कुरा भने स्पष्ट छ—अब यो विषय केवल एउटा पूर्वप्रधानन्यायाधीशको पक्राउ वा एउटा व्यवसायीको कारागार स्थानान्तरणमा सीमित देखिँदैन ।

यसको पछाडि को–को छन् ? कसको कससँग सम्पर्क छ ? जेलभित्रबाट बाहिर कुन सूचना प्रवाह भइरहेको थियो ? आर्थिक र राजनीतिक स्वार्थ कहाँ जोडिएका छन् ? र सुरक्षा निकायले कुन तहसम्मको सञ्जाल पहिचान गरेको छ ? यी प्रश्नको जवाफ नआएसम्म राणा–भट्ट–अग्रवाल प्रकरणमाथिको पर्दा पूर्ण रूपमा उठ्ने छैन ।

अहिलेका लागि भने नख्खुको पर्खालबाट सिन्धुपाल्चोकतर्फ सारिएको एउटा बन्दी र विमानस्थलबाट नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गरिएको एउटा व्यक्तिले शक्ति, पहुँच, कारागार र सुरक्षा संयन्त्रबीचको सम्भावित ‘कनेक्सन’बारे नयाँ बहस जन्माइदिएको छ ।

अब अनुसन्धानको असली परीक्षा यही हो—सम्पर्कलाई प्रमाणमा, आशंकालाई तथ्यमा र चर्चालाई कानुनी निष्कर्षमा बदल्न सुरक्षा निकाय कति सफल हुन्छ ?