न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानले उठायो राजनीतिक पहुँच, आर्थिक पारदर्शिता र कानुनी जवाफदेहिताको बहस
काठमाडौं, २६ असार । पूर्वप्रधानमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाका छोरा जयवीर देउवा सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउन्डरिङ) सम्बन्धी अनुसन्धानको दायरामा परेपछि नेपालको राजनीतिक र आर्थिक वृत्तमा नयाँ बहस सुरु भएको छ।

सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन, २०६४ को दफा ७१ अनुसार सात दिनभित्र विभागमा उपस्थित भएर बयान दिन सार्वजनिक सूचना जारी गरेपछि यो प्रकरण थप चर्चामा आएको हो।

विभागले ललितपुरस्थित केन्द्रीय कार्यालयमा उपस्थित हुन आह्वान गर्दै सम्बन्धित ठेगानामा प्रत्यक्ष सम्पर्क हुन नसकेपछि कानुनी व्यवस्थाअनुसार सार्वजनिक सूचना जारी गरिएको जनाएको छ। तोकिएको अवधिभित्र उपस्थित नभए कानुनबमोजिम थप प्रक्रिया अघि बढाइने चेतावनीसमेत दिइएको छ।

दीपक भट्टसँगको व्यावसायिक सम्बन्ध अनुसन्धानको केन्द्रमा
अनुसन्धानको केन्द्रमा विवादास्पद व्यवसायी दीपक भट्टसँग जयवीर देउवाको देखिएको व्यावसायिक सम्बन्ध रहेको स्रोतहरूको भनाइ छ।

भट्ट र उनका व्यावसायिक साझेदार सुलभ अग्रवालमाथि विभिन्न आर्थिक कारोबार, लगानी तथा वित्तीय गतिविधिका विषयमा अनुसन्धान भइरहेका बेला उनीहरूसँग जोडिएका अन्य व्यक्तिको आर्थिक सम्बन्धसमेत अनुसन्धानको दायरामा ल्याइएको हो।

सरकारी स्रोतका अनुसार भट्टसँग सम्बन्धित कम्पनी, लगानी र आर्थिक कारोबारको अध्ययन गर्ने क्रममा जयवीर देउवासँग जोडिएका केही लगानी तथा कारोबारसम्बन्धी विवरण अनुसन्धानकर्ताको ध्यानमा पुगेका हुन्।

विभागले ती कारोबारको स्रोत, लगानीको वैधता, आर्थिक प्रवाह, बैंकिङ कारोबार र सम्पत्तिको स्रोतबारे अध्ययन गरिरहेको जनाइएको छ।

अनुसन्धानमा पर्नु दोषी ठहर हुनु होइन
कानुनी रूपमा अनुसन्धानमा परेकै आधारमा कसैलाई दोषी ठहर गर्न नमिल्ने कानुनविद्हरू बताउँछन्। सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धानको उद्देश्य सम्पत्तिको स्रोत, आर्थिक गतिविधिको पारदर्शिता र कानुनी वैधताको परीक्षण गर्नु हो। अनुसन्धानबाट पर्याप्त प्रमाण फेला परेपछि मात्रै मुद्दा दर्ता हुने वा नहुने निर्णय हुने व्यवस्था छ।

यसैले जयवीर देउवा अनुसन्धानको दायरामा आउनु मात्रले कुनै कसुर प्रमाणित भएको अर्थ नलाग्ने कानुनी जानकारहरूको भनाइ छ।

राजनीतिक परिवार र आर्थिक पारदर्शितामाथि फेरि प्रश्न

जयवीर देउवा नेपाली कांग्रेसका सभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री आरजु राणा देउवाका छोरा हुन्। उच्च राजनीतिक परिवारका सदस्यहरू व्यवसाय र लगानीमा संलग्न हुँदा पारदर्शिता, स्वार्थको द्वन्द्व र प्रभावको प्रयोगबारे विगतदेखि नै प्रश्न उठ्दै आएका छन्।

यस घटनाले राजनीतिक पहुँच भएका व्यक्तिका आर्थिक गतिविधिमाथि अनुसन्धान हुने कि नहुने भन्ने बहसभन्दा पनि अनुसन्धान सबैका लागि समान रूपमा लागू हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्नलाई पुनः सतहमा ल्याएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

विदेशमा रहेका कारण सार्वजनिक सूचना
विभागका अनुसार जयवीर देउवा लामो समयदेखि नेपालबाहिर रहेका छन्। त्यस्तै शेरबहादुर देउवा र आरजु राणा देउवा पनि हाल विदेश भ्रमणमा रहेको जानकारी सार्वजनिक भएको छ। प्रत्यक्ष सम्पर्क हुन नसकेपछि विभागले सार्वजनिक सूचनामार्फत उपस्थित हुन आह्वान गरेको जनाएको छ।

यदि तोकिएको अवधिभित्र उनी उपस्थित भए बयान, कागजात परीक्षण र आवश्यक अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। अनुपस्थित रहेमा प्रचलित कानुनअनुसार थप कानुनी प्रक्रिया अघि बढ्ने विभागको भनाइ छ।

दीपक भट्ट प्रकरणले फैलिएको अनुसन्धान
विवादास्पद व्यवसायी दीपक भट्टमाथि विभिन्न आर्थिक कारोबार, लगानी संरचना र स्रोत नखुलेको सम्पत्तिसम्बन्धी अनुसन्धान चलिरहेका बेला उनीसँग व्यावसायिक सम्बन्ध भएका व्यक्ति तथा कम्पनीहरूको समेत विवरण अनुसन्धानकर्ताले अध्ययन गरिरहेका छन्।

सोही क्रममा जयवीर देउवासँग जोडिएका केही कारोबार अनुसन्धानको दायरामा परेको स्रोतको दाबी छ। यद्यपि विभागले अनुसन्धानको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेको छैन।

राजनीतिक प्रभावभन्दा कानुनी प्रक्रियाको परीक्षा
यो प्रकरणले नेपालमा सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी कानुनको कार्यान्वयन, अनुसन्धान निकायको स्वतन्त्रता तथा उच्च राजनीतिक पहुँच भएका व्यक्तिमाथि अनुसन्धान निष्पक्ष रूपमा अघि बढ्छ कि बढ्दैन भन्ने विषयलाई केन्द्रमा ल्याएको छ।

यदि अनुसन्धान तथ्य, प्रमाण र कानुनी प्रक्रियामा आधारित भएर अघि बढ्यो भने यसले कानुनी शासनप्रति जनविश्वास बढाउन सक्छ। तर अनुसन्धान राजनीतिक प्रभाव वा दबाबबाट प्रभावित भएको देखिए त्यसले राज्यका निकायमाथिको विश्वास कमजोर बन्ने विश्लेषण भइरहेको छ।

अबको प्रक्रिया: पर्याप्त आधार भेटिए मुद्दा दर्ता हुन्छ 
अनुसन्धानको आगामी चरण जयवीर देउवाको उपस्थिती, उनले पेश गर्ने कागजात, बैंकिङ विवरण, लगानीको स्रोत र अनुसन्धानबाट संकलित प्रमाणमा निर्भर रहनेछ। पर्याप्त आधार भेटिए मुद्दा दर्ता हुन सक्छ, आधार नपुगे अनुसन्धान टुंगिन पनि सक्छ।

यस कारण अहिलेको अवस्थामा अनुसन्धान प्रारम्भिक चरणमै रहेकाले कुनै अन्तिम निष्कर्ष निकाल्नु उपयुक्त हुँदैन।

तर विवादास्पद व्यवसायी दीपक भट्टसँग देखिएको व्यावसायिक सम्बन्धका कारण जयवीर देउवा अनुसन्धानको घेरामा तानिएको घटनाले राजनीतिक नेतृत्वसँग जोडिएका आर्थिक कारोबारको पारदर्शिता र जवाफदेहितामाथिको बहसलाई भने पुनः राष्ट्रिय विमर्शको केन्द्रमा ल्याएको छ।  

यो पनि पढ्नुहोस् :
भुटानी शरणार्थी प्रकरणको फैसला : कानुनी नजिर, राजनीतिक तरंग र बाँकी प्रश्नहरू

वित्तीय अनियमितता, मनी लाउन्डरिङ र ठूला व्यवसायीमाथिका आरोप: निष्पक्ष छानबिनको माग फेरि चर्कियो