Wednesday 18th of November | २०८३ मङ्सिर २ बुधबार

न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

‘आफ्नै उद्धार हेलिकप्टर र भग्नावशेषभित्र हेर्ने उपकरण भएको भए धेरैको ज्यान बचाउन सकिन्थ्यो’ : आईजीपी कार्की

न्यूजअभियान | प्रकाशित मिति : २०८३ भदौ २२ सोमबार |
newsabhiyan

काठमाडौं, २२ भदौ ।  प्राकृतिक विपद् आउँदा नेपालमा सबैभन्दा पहिले घटनास्थलमा पुग्ने सुरक्षा निकाय हो—नेपाल प्रहरी। तर, जब नागरिकको जीवन र मृत्युबीचको समयसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने हुन्छ, त्यही प्रहरीसँग आवश्यक प्रविधि, उपकरण र स्रोतसाधनको अभाव हुनु राज्यको विपद् व्यवस्थापन प्रणालीमाथिको गम्भीर प्रश्न बनेर उभिएको छ।

नेपाल प्रहरीका प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीले हालैको विनाशकारी प्राकृतिक विपद्को उद्धार अनुभव सुनाउँदै राज्यको यही कमजोरीलाई कठोर ढंगले औंल्याएका छन्।

उनका अनुसार प्रहरीसँग आफ्नै उद्धार हेलिकप्टर र भत्किएका संरचना तथा गेग्रानभित्र जीवित मानिसको खोजी गर्न सक्ने आधुनिक ‘कोल्याप्स स्ट्रक्चर सर्च’ उपकरण भएको भए उद्धार अझ छिटो र प्रभावकारी हुन सक्थ्यो।

कार्कीको भनाइ केवल एउटा सुरक्षा निकायको गुनासो होइन। यो विपद् आउँदा राज्यसँग नागरिकको जीवन जोगाउने कति तयारी छ भन्ने प्रश्न हो।

उनले भनेका छन्, “हामीसँग आफ्नै उद्धार हेलिकप्टर र भत्किएका संरचनाभित्र हेर्न मिल्ने आधुनिक ‘कोल्याप्स स्ट्रक्चर सर्च’ डिभाइसहरू भइदिएको भए उद्धार अझ छिटो र प्रभावकारी हुन्थ्यो।”

मानिस बाँचिरहेको हुन सक्छ, तर उपकरण नहुँदा खोज्न सकिँदैन
विपद्को उद्धारमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा समय हो। बाढीले बगाएको मानिस होस् वा पहिरोले पुरिएको व्यक्ति—प्रत्येक मिनेटले उसको जीवनको सम्भावना घटाउँदै लैजान्छ। यस्तो अवस्थामा उद्धारकर्मीको साहस र इच्छाशक्ति मात्र पर्याप्त हुँदैन।

जहाँ माटो, ढुंगा, गेग्रान र बालुवाको थुप्रोमुनि मानिस पुरिएको आशंका हुन्छ, त्यहाँ सामान्य आँखाले हेरेर खोज्नु लगभग असम्भव हुन्छ। आधुनिक खोज तथा उद्धार उपकरणले भने भग्नावशेषभित्रको हलचल, आवाज वा जीवनका अन्य संकेत पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।

तर नेपालमा अझै पनि यस्ता अत्याधुनिक उपकरणको पर्याप्त उपलब्धता छैन। कार्कीले यही वास्तविकतालाई उजागर गर्दै जमिनमुनि वा गेग्रानभित्र मानिस रहेको आशंका हुँदाहुँदै पनि प्रविधिको अभावमा खोजी कठिन भएको बताएका छन्।

यो अवस्था सुन्दा सामान्य लाग्न सक्छ। तर एउटा परिवारका लागि यसको अर्थ हुन्छ—आफ्नो मान्छे जीवित छ कि छैन भन्ने थाहा पाउन घण्टौं कुर्नु। उद्धारकर्ताका लागि यसको अर्थ हुन्छ—सम्भावित जीवन भएको ठाउँमा उपकरणविना हात र सामान्य औजारले खोजी गर्नु।

११औं दिनको जीवित उद्धारले झस्काएको प्रश्न
विपद्को ११औं दिनमा एक वृद्धाको जीवितै उद्धार हुनु आफैंमा आश्चर्यजनक र प्रेरणादायी घटना बनेको छ। यसले एउटा महत्वपूर्ण सम्भावना पनि देखाएको छ—भग्नावशेष वा गेग्रानभित्र अझै कोही जीवित हुन सक्छ। तर, प्रश्न उठ्छ—त्यस्तो सम्भावित जीवन खोज्न राज्यसँग कस्ता उपकरण छन्?

यदि कुनै व्यक्ति जीवितै पुरिएको छ, उद्धारकर्तासँग उसको अवस्थाबारे संकेत दिने प्रविधि छैन भने खोजीको प्रत्येक घण्टा अनुमानमा बित्छ। उद्धारकर्ताले माटो हटाउँछन्, संरचना पन्छाउँछन्, आवाज सुन्छन् र आशाको भरमा खोजी गर्छन्।

यही ठाउँमा प्रविधि र परम्परागत उद्धारबीचको अन्तर देखिन्छ। प्रहरीसँग इच्छाशक्ति छ, जनशक्ति छ, तालिम छ; तर प्रश्न छ—के राज्यले उनीहरूको हातमा आवश्यक प्रविधि दिएको छ?

नागरिक बचाउँदा प्रहरी आफैं बेपत्ता
विपद्को अर्को पीडादायी पाटो सुरक्षा निकायभित्रै देखिएको छ। आईजीपी कार्कीका अनुसार ड्युटीकै क्रममा २८ जना प्रहरी कर्मचारी बेपत्ता भएका छन्। तीमध्ये हालसम्म तीन जनाको शव फेला परेको र २५ जना अझै बेपत्ता रहेको उनले बताएका छन्।

नागरिकलाई बचाउन अग्रपंक्तिमा खटिएका प्रहरी स्वयं विपद्को सिकार हुनु सुरक्षा व्यवस्थापनको अर्को गम्भीर पक्ष हो। कार्कीका शब्दमा, “हाम्रा कर्मचारीहरू आफ्नो ज्यानको प्रवाह नगरी नागरिकलाई बचाउन लाग्दालाग्दै बगाइएका छन्।”

यसले अर्को प्रश्न जन्माउँछ—उद्धारमा खटिने जनशक्तिको सुरक्षाका लागि राज्यसँग पर्याप्त सुरक्षा उपकरण छन् कि छैनन्? नागरिक उद्धार गर्न जाने प्रहरी आफैं सुरक्षित छैन भने उसले अर्को जीवन कसरी सुरक्षित गर्न सक्छ? हेलिकप्टरका लागि अरूको भर कहिलेसम्म?

नेपालजस्तो भौगोलिक रूपमा जटिल मुलुकमा विपद् व्यवस्थापनका लागि हवाई उद्धार क्षमता विलासिता होइन, आवश्यकता हो।

पहाडी भूगोल, दुर्गम बस्ती, नदीको तीव्र बहाव, पहिरो र सडक अवरुद्ध हुने अवस्थाले स्थलमार्गबाट उद्धार गर्न असम्भव बनाइदिन सक्छ। त्यस्तो बेला हेलिकप्टर नै जीवन र मृत्युबीचको पुल बन्न सक्छ। तर आईजीपी कार्कीले उठाएको प्रश्न यही हो—नेपाल प्रहरीसँग आफ्नै उद्धार हेलिकप्टर किन नहोस्?

विपद्को समयमा तत्काल परिचालन गर्न सकिने आफ्नै हवाई साधन, त्यसका लागि तालिमप्राप्त चालक दल र उद्धार विशेषज्ञ टोली स्थायी रूपमा तयार राख्ने हो भने उद्धारको गति धेरै बढ्न सक्छ।

अहिले भने आवश्यकता पर्दा उपलब्ध स्रोत खोज्ने, समन्वय गर्ने र पालो कुर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। विपद्मा यही ‘कुर्ने समय’ नै कहिलेकाहीँ जीवनका लागि सबैभन्दा महँगो हुन्छ।

सञ्चार नपुग्ने ठाउँमा आदेश कसरी पुग्छ?
कार्कीले उद्धारका क्रममा देखिएको अर्को व्यावहारिक समस्या पनि औंल्याएका छन्—सञ्चार सम्पर्क। विपद्ले सडक मात्र भत्काउँदैन, सञ्चार पूर्वाधार पनि ध्वस्त पार्न सक्छ। मोबाइल नेटवर्क नचल्ने, रेडियो सम्पर्क कमजोर हुने र विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध हुने अवस्थामा उद्धार टोलीसँग समन्वय गर्न कठिन हुन्छ।

त्यस्तो अवस्थामा आधुनिक सञ्चार प्रणाली, स्याटेलाइट फोन, आपत्कालीन सञ्चार उपकरण र वैकल्पिक नेटवर्क अपरिहार्य हुन्छन्।

तर कतिपय स्थानमा प्रहरीलाई सञ्चार सेट नटिप्ने क्षेत्रमा समेत काम गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको कार्कीको भनाइले राज्यको विपद् तयारी कागजमा जति आधुनिक देखिए पनि जमिनमा त्यति बलियो नभएको संकेत गर्छ।
हिलोमा नागरिक बचाउने प्रहरी, तर खुट्टामा पर्याप्त सुरक्षा छैन

विपद्को समयमा सुरक्षा पोसाक र उपकरण पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। हिलो, गेग्रान, दूषित पानी र चिसो वातावरणमा लामो समय काम गर्नुपर्ने उद्धारकर्तालाई विशेष जुत्ता, वाटरप्रुफ कपडा, सुरक्षा हेल्मेट, पञ्जा, लाइफ ज्याकेट, प्रकाश उपकरणलगायतका सामग्री आवश्यक पर्छन्।

तर उद्धारमा खटिने सुरक्षाकर्मीलाई यस्ता आधारभूत सामग्रीसमेत पर्याप्त नहुँदा उनीहरूको जोखिम बढ्छ। यसरी हेर्दा समस्या केवल हेलिकप्टर वा एउटा आधुनिक उपकरणको मात्र होइन। समस्या विपद् व्यवस्थापनलाई प्राथमिकताका साथ हेर्ने राज्यको दृष्टिकोणमै देखिन्छ।

विपद् आएपछि बजेट खोज्ने कि विपद् आउनुअघि क्षमता बनाउने?
नेपालमा विपद् व्यवस्थापनको पुरानो रोग यही हो—विपद् आएपछि उद्धार, राहत, क्षति विवरण र बजेटको चर्चा सुरु हुन्छ। तर विपद् आउनुअघि आवश्यक उपकरण किन्ने, जनशक्तिलाई विशेष तालिम दिने, स्थायी खोज तथा उद्धार टोली बनाउने, हवाई उद्धार क्षमता विस्तार गर्ने र अत्याधुनिक सञ्चार प्रणाली स्थापना गर्ने विषयमा पर्याप्त ध्यान दिइँदैन।

फलतः विपद्को क्षणमा राज्यसँग सबैभन्दा ठूलो स्रोत बन्न पुग्छ—मानवीय साहस। तर साहसले मात्र भग्नावशेषभित्रको मानिस देख्न सक्दैन। साहसले मात्र नदीको बीचमा पुग्न सक्दैन।

साहसले मात्र सञ्चारविहीन क्षेत्रमा सम्पर्क स्थापित गर्न सक्दैन। र साहसले मात्र समय रोक्न सक्दैन। त्यसका लागि प्रविधि, तयारी र स्रोतसाधन चाहिन्छ।

अब प्रश्न प्रहरीलाई होइन, राज्यलाई
आईजीपी कार्कीको अभिव्यक्तिलाई केवल प्रहरी प्रमुखको मागका रूपमा बुझ्नु गलत हुनेछ। यो विपद् व्यवस्थापनको राष्ट्रिय पुनर्संरचनाको संकेत हो।

राज्यले अब तय गर्नुपर्छ—प्राकृतिक विपद् आउँदा सुरक्षा निकायलाई फेरि पनि ‘जसोतसो गर’ भन्ने हो कि आवश्यक साधनस्रोतसहित तयार पार्ने?

प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र नेपाली सेनालाई आधुनिक खोज तथा उद्धार उपकरण, आफ्नै वा स्थायी रूपमा उपलब्ध उद्धार हेलिकप्टर, विशेष तालिमप्राप्त Urban Search and Rescue (USAR) टोली, भू–भौतिक खोज उपकरण, ड्रोन, स्याटेलाइट सञ्चार, मेडिकल उद्धार प्रणाली र व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्रीले सुसज्जित बनाउनु अब विकल्प होइन।

किनकि विपद्को समयमा राज्यको कमजोरीको मूल्य बजेटले होइन—मानिसको जीवनले तिर्छ।

हालैको विपद्ले नेपाललाई ठूलो पाठ दिएको छ। प्रश्न अब यति मात्र होइन कि कति मानिस मरे, कति बेपत्ता भए वा कति उद्धार भए।

सबैभन्दा ठूलो प्रश्न हो—जसलाई बचाउन सकिन्थ्यो, तीमध्ये कति जना साधनको अभावमा बचाउन सकिएनन्? आईजीपी कार्कीले उठाएको प्रश्नको उत्तर अब सरकारले दिनुपर्छ।

विपद् आएपछि हेलिकप्टर खोज्ने राज्य होइन, विपद् आउनुअघि हेलिकप्टर तयारी अवस्थामा राख्ने राज्य चाहिएको छ।

पुरिएका मानिसलाई भाग्यको भरमा खोज्ने होइन, प्रविधिले खोज्ने नेपाल चाहिएको छ। र, नागरिकको ज्यान बचाउन दौडिने प्रहरीलाई केवल आदेश होइन—आवश्यक उपकरणसहितको शक्ति चाहिएको छ।

किनकि उद्धारमा ढिलाइ कहिलेकाहीँ प्रशासनिक कमजोरी मात्र हुँदैन—त्यो कसैको मृत्युको कारण बन्न सक्छ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

न्यूज अभियान डट कमको एन्ड्रोइड एपका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् । हरेक खबर विशेष खबरका लागि अफिसियल फेसबुक र ट्वीटर मार्फत जोडिनुहोस् ।


न्यूज अभियान TV - ग्यालेरी

View All
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan
newsabhiyan