सरकार ! नागरिकमा किन निराशा बढ्दै छ ? किन मृत्यु रोज्दै छन् ?
निराशाको गहिराइबाट निकाल्न !
नेतृत्वलाई प्रश्न—तपाईंहरूको राजनीतिले नागरिकलाई जीवन दियो कि निराशा?
काठमाडौं । काठमाडौँका सडकमा राजनीतिक नाराहरू अझै गुञ्जिरहेका छन्। संसद्का कुर्सीहरू भरिएका छन्। नेताहरूका भाषणमा विकासका सपना अझै चम्किरहेका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा परिवर्तनका रंगीन पोस्टरहरू अझै दौडिरहेका छन्। तर यही देशको अर्को कुनामा कुनै नागरिक जीवनबाट हार्दैछ। कोही पुलको रेलिङमा उभिएको छ, कोही खोलाको भेलमा आफूलाई सुम्पिन खोजिरहेको छ, कोही आत्मदाहको निर्णयसम्म पुगेको छ।
यो दृश्य केवल एउटा व्यक्तिको मानसिक पीडा हो ? होइन भने—सरकार ! तपाईंहरूको राजनीति कहाँ चुक्यो ?
कसरी यस्तो देश बन्यो, जहाँ नागरिकले राज्यसँग आफ्नो समस्या समाधान माग्नुभन्दा पहिले आफ्नो जीवन समाप्त गर्ने बाटो खोज्न थाले ?
कसरी यस्तो लोकतन्त्र बन्यो, जहाँ निर्वाचन आउँदा नागरिकको मत खोज्ने राजनीतिक नेतृत्वले निर्वाचन सकिएपछि त्यही नागरिकको मनभित्र पलाएको निराशा खोज्न आवश्यक ठानेन ?
प्रधानमन्त्री बालेंद्र शाहदेखि सत्ता र प्रतिपक्षका सबै राजनीतिक नेतृत्वलाई आज एउटा असहज प्रश्न सोध्नैपर्छ—तपाईंहरूले नागरिकलाई के दिनुभयो ? सत्ता परिवर्तन कि जीवन परिवर्तन ?
किनकि नागरिकलाई सरकार फेरिएको समाचारभन्दा आफ्नो जीवन फेरिएको अनुभूति चाहिएको छ।
बालेंद्र शाह ! भाषणको उज्यालोले नागरिकको अँध्यारो किन देखेन ?
प्रधानमन्त्री बालेंद्र शाहको राजनीतिमा एउटा ठूलो अपेक्षा थियो—पुरानो शैली तोड्ने, काम गरेर देखाउने र नागरिकमा नयाँ भरोसा जगाउने।
तर सरकारको नेतृत्व गर्नु भनेको केवल निर्णय गर्नु होइन। मानिसको मन पढ्नु पनि हो।
देशको प्रधानमन्त्रीले आर्थिक सूचकांक हेर्नुपर्छ, बजेट हेर्नुपर्छ, विकासका आयोजना हेर्नुपर्छ। तर त्यससँगै अस्पतालको मानसिक स्वास्थ्य कक्षमा पुगेका नागरिकको आँसु पनि हेर्नुपर्छ। प्रहरीको उद्धार डायरीमा थपिएका आत्मघाती प्रयासका घटना पनि हेर्नुपर्छ। बेरोजगार युवाको अनुहार पनि पढ्नुपर्छ।
प्रधानमन्त्रीज्यू !
एउटा नागरिक खोलामा हामफाल्न खोज्दा सुरक्षाकर्मीले ज्यान जोखिममा राखेर उद्धार गर्छन्। त्यसको भिडियो भाइरल हुन्छ। प्रहरीको बहादुरीको प्रशंसा हुन्छ।
तर त्यसपछि ?
उद्धार गरिएको नागरिकको हात समातेर राज्यले सोध्यो—
‘तिमी किन मर्न चाहन्थ्यौ ?’
उसको समस्या समाधान गर्ने संयन्त्र बन्यो ?
यदि बनेको छैन भने राज्यले नागरिकलाई पानीबाट त निकाल्यो, तर निराशाको गहिराइबाट निकाल्न सकेन।
ओलीजी ! तपाईंले देखाएको समृद्धिको सपना कहाँ हरायो ?
केपी शर्मा ओली नेपाली राजनीतिका सबैभन्दा शक्तिशाली भाषणकर्तामध्ये एक हुन्। उनले समृद्धिको सपना देखाए। रेल, पानीजहाज, विकास र राष्ट्रवादका अनेक कथा सुनाए।
तर ओलीजी !
आज एउटा युवाले आफ्नो गाउँको बाटोभन्दा विमानस्थलको लाइन लामो देख्छ।
उसले देशमा अवसरभन्दा विदेश जाने टिकटमा भविष्य खोज्छ।
उसले सरकारको योजना पुस्तिकाभन्दा वैदेशिक रोजगारीको विज्ञापनमा आफ्नो जीवन देख्छ।
त्यो युवालाई सोध्नुस्,
तपाईंको समृद्धि कहाँ छ ?
ओलीजी, नागरिकलाई ‘समृद्ध नेपाल’ भन्ने नारा कण्ठस्थ भइसकेको छ। अब उसलाई समृद्धिको अनुभूति चाहिएको छ।
कति वर्षसम्म नागरिकले सपना सुन्ने ?
कति पुस्ताले प्रतीक्षा गर्ने ?
कहिलेसम्म राजनीतिक नेतृत्वले भविष्यलाई भाषणको मञ्चमा राखेर वर्तमानलाई नागरिकको काँधमा ऋण बनाएर छोड्ने ?
शेरबहादुर देउवा ! मौनता पनि कहिलेकाहीँ अपराधजस्तै भारी हुन्छ
शेरबहादुर देउवा नेपाली राजनीतिको लामो यात्राका पात्र हुन्। शासनका अनेक अध्याय देखेका नेता।
तर लामो राजनीतिक अनुभवको अर्थ नागरिकको पीडा सुन्ने क्षमता पनि लामो हुनुपर्छ।
देउवाजी !
देशमा बेरोजगारी बढ्दा तपाईंको पुस्ताले युवालाई के दियो ?
युवा विदेशिँदा गाउँका घरहरू किन रित्तिँदै गए ?
राजनीतिमा पुस्तान्तरणको बहस हुँदा नागरिकको जीवनमा पुस्तान्तरण किन भएन ?
आजको युवाले आफ्ना आमाबुबाको पुरानो राजनीतिक कथा सुनेर आफ्नो भविष्य बनाउन सक्दैन।
उसलाई नयाँ रोजगारी चाहिन्छ।
नयाँ अवसर चाहिन्छ।
नयाँ शिक्षा चाहिन्छ।
नयाँ अर्थतन्त्र चाहिन्छ।
र सबैभन्दा बढी—आफ्नो देशप्रति भरोसा चाहिन्छ।
गगन थापा ! प्रश्न सोध्ने राजनीति अब उत्तर दिने ठाउँमा पुगेको छ
गगन थापा परिवर्तन, पुस्तान्तरण र नयाँ राजनीतिक संस्कृतिको बहस गर्ने नेताका रूपमा स्थापित छन्।
तर गगनजी !
अब प्रश्न सोध्ने मात्र होइन, उत्तर दिने समय आएको छैन र ?
पुरानो नेतृत्वलाई प्रश्न गर्दा आकर्षक सुनिन्छ। तर जब राजनीतिक जिम्मेवारी आफ्नै काँधमा आउँछ, त्यही प्रश्नको उत्तर व्यवहारमा देखिनुपर्छ।
युवालाई राजनीतिमा ल्याउने कुरा धेरै भयो। युवाको मनबाट निराशा हटाउने कुरा कहिले ?
नयाँ पुस्ताले केवल नयाँ अनुहार खोजेको होइन। उसले नयाँ परिणाम खोजेको हो।
यदि पुरानै पीडा, पुरानै बेरोजगारी, पुरानै भ्रष्टाचार, पुरानै पहुँचवाद र पुरानै निराशा बाँकी रह्यो भने अनुहार फेरिँदैमा इतिहास फेरिँदैन।
रवि लामिछाने ! आशाको राजनीति पनि जिम्मेवारीको राजनीति हो
रवि लामिछानेको उदय नै नागरिकको असन्तुष्टिबाट भएको हो। परम्परागत राजनीतिक दलप्रतिको वितृष्णा, आक्रोश र परिवर्तनको चाहनाले नयाँ राजनीतिक शक्तिलाई जन्म दियो।
तर नयाँ शक्तिका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती यही हो—
नागरिकको आक्रोशलाई मतमा बदल्न सजिलो छ, त्यो आक्रोशलाई आशामा बदल्न कठिन।
रविजी !
जनताको निराशालाई राजनीतिक पूँजी बनाउने कि त्यसको उपचार गर्ने ?
नागरिकले पुराना दललाई गाली गरेको सुन्नु मात्रै पर्याप्त छैन। उसले आफूलाई नयाँ शक्तिबाट सुरक्षित, सम्मानित र आशावादी महसुस गर्नुपर्छ।
नयाँ राजनीति भनेको पुराना नेताको आलोचना मात्रै होइन। पुराना असफलताको विकल्प प्रस्तुत गर्नु हो।
नेता धेरै भए, नागरिकको सहारा किन भएन ?
नेपालमा राजनीतिक दलको कमी छैन। नेता कमी छैनन्। घोषणापत्र कमी छैनन्। भाषण कमी छैनन्। आश्वासनको त झन् कुनै अभाव छैन।
अभाव छ भने विश्वासको।
राजनीतिक नेतृत्वले नागरिकलाई हरेक पाँच वर्षमा सम्झिन्छ। नागरिकले भने हरेक दिन राज्य सम्झिरहेको हुन्छ।
नागरिकलाई अस्पताल चाहिँदा राज्य चाहिन्छ।
रोजगारी खोज्दा राज्य चाहिन्छ।
न्याय माग्दा राज्य चाहिन्छ।
ऋणमा डुब्दा राज्य चाहिन्छ।
विपद्मा पर्दा राज्य चाहिन्छ।
र जब जीवन असह्य हुन्छ—त्यतिबेला पनि राज्य चाहिन्छ।
तर विडम्बना !
राज्यले नागरिकलाई मतदान केन्द्रमा भेट्छ।
कर तिर्ने कार्यालयमा भेट्छ।
सवारी जाँच गर्ने सडकमा भेट्छ।
तर नागरिक जीवनबाट हारिरहेको बेला राज्य कहाँ हुन्छ ?
आत्मदाह रोक्ने अभियान होइन, निराशाको जरो काट्ने अभियान चाहिन्छ
सरकारले अब तत्काल राष्ट्रिय अभियान घोषणा गर्नुपर्छ—
‘जीवन रोजौँ, आशा जगाऔँ’ अभियान।
हरेक स्थानीय तहमा संकटमा परेका नागरिकका लागि सहज मनोसामाजिक परामर्श सेवा होस्।
विद्यालय र विश्वविद्यालयमा काउन्सेलिङको प्रभावकारी व्यवस्था होस्।
प्रहरीलाई आत्महत्या रोकथाम तथा संकट हस्तक्षेपसम्बन्धी थप तालिम दिइयोस्।
आर्थिक संकटमा परेका नागरिकका लागि वित्तीय परामर्श, ऋण पुनर्संरचना र कानुनी सहयोगको संयन्त्र बनोस्।
घरेलु हिंसा, सामाजिक बहिष्कार, बेरोजगारी र आर्थिक निराशालाई आत्मघाती व्यवहारसँग जोडेर राज्यले अनुसन्धान गरोस्।
सञ्चारमाध्यमले पनि आत्महत्यालाई सनसनी होइन, संवेदनशीलताको विषय बनाओस्।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा,
राज्यले नागरिकलाई ‘मर्नु हुँदैन’ भनेर मात्र नभनोस्।
‘बाँच्न सकिन्छ’ भन्ने आधार पनि देओस्।
प्रहरीलाई ताली, तर सरकारलाई प्रश्न
चाबहिलस्थित गोपीकृष्ण नजिक खोलामा हामफाल्न खोजेको व्यक्तिलाई आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर प्रहरीले जीवितै उद्धार गरेको घटना होस् वा अन्य ठाउँमा सुरक्षाकर्मीले संकटमा परेका नागरिकलाई बचाएका घटना—यी नेपाल प्रहरीको साहसका उदाहरण हुन्।
उनीहरूलाई सलाम गर्नुपर्छ।
तर एउटा प्रश्न सरकारतर्फ पनि फर्किन्छ,
हरेक पटक सुरक्षाकर्मीले नागरिकलाई मृत्युबाट तानिरहनुपर्ने हो ?
सुरक्षाकर्मीको हातमा नागरिकको हात पुग्नुअघि राज्यका अरू हात कहाँ थिए ?
समाज कहाँ थियो ?
परिवार कहाँ थियो ?
स्थानीय सरकार कहाँ थियो ?
स्वास्थ्य प्रणाली कहाँ थियो ?
राजनीतिक नेतृत्व कहाँ थियो ?
यही प्रश्नको उत्तर खोज्नुपर्छ।
नागरिकको मृत्यु सरकारको तथ्यांक मात्र बन्नु हुँदैन
कुनै नागरिकको मृत्यु भएपछि एउटा संख्या थपिन्छ। प्रहरीको तथ्यांकमा एउटा केस थपिन्छ। अस्पतालको रेकर्डमा एउटा नाम थपिन्छ। परिवारको जीवनमा भने एउटा स्थायी खाली ठाउँ बन्छ।
राज्यका लागि त्यो ‘एक घटना’ हुन सक्छ।
तर आमाका लागि त्यो छोरा हो।
बुबाका लागि त्यो छोरी हो।
बालबालिकाका लागि त्यो अभिभावक हो।
श्रीमान् वा श्रीमतीका लागि जीवनसाथी हो।
समाजका लागि एउटा सम्भावना हो।
त्यसैले आत्मदाह वा आत्महत्याको घटना केवल मृत्युको समाचार होइन।
यो समाजको स्वास्थ्य परीक्षण हो।
यो अर्थतन्त्रको परीक्षण हो।
यो न्याय प्रणालीको परीक्षण हो।
यो राजनीतिक नेतृत्वको परीक्षण हो।
र अन्ततः यो राज्यको संवेदनशीलताको परीक्षण हो।
अन्तिम प्रश्न : तपाईंहरूको राजनीति नागरिकलाई बाँच्न सिकाउँदै छ कि हार्न ?
प्रधानमन्त्री बालेंद्र शाह !
केपी शर्मा ओली !
शेरबहादुर देउवा !
पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड
गगन थापा !
रवि लामिछाने !
र देश चलाउने, चलाउन खोज्ने, चलाएको दाबी गर्ने सबै राजनीतिक नेतृत्व !
अब एकपटक आफ्नो भाषणको ऐना अगाडि उभिनुस्।
त्यो ऐनामा आफ्नो अनुहार मात्र होइन—नागरिकको अनुहार पनि हेर्नुस्।
त्यहाँ बेरोजगार युवाको अनुहार छ।
त्यहाँ ऋणले थिचिएको व्यवसायीको अनुहार छ।
त्यहाँ विदेशिएको छोराको प्रतीक्षामा बसेकी आमाको अनुहार छ।
त्यहाँ न्याय नपाएर थाकेको नागरिकको अनुहार छ।
र कतै त्यही भीडभित्र मृत्यु रोज्ने अन्तिम निर्णयसँग संघर्ष गरिरहेको एउटा मौन अनुहार पनि छ।
उसलाई भाषण नदेऊ।
उसलाई दोष नदेऊ।
उसलाई ‘कमजोर’ नभन।
उसको हात समात।
उसको कुरा सुन।
उसको समस्या बुझ।
र राज्यलाई उसको पक्षमा उभ्याऊ।
किनकि लोकतन्त्रको वास्तविक अर्थ नागरिकले सरकार चुन्न पाउनु मात्र होइन—सरकारले नागरिकलाई जीवनप्रति विश्वास दिलाउन सक्नु पनि हो।
देशलाई अहिले अर्को राजनीतिक नारा होइन, आशाको राष्ट्रिय अभियान चाहिएको छ।
नागरिकलाई मृत्युको समाचार होइन, जीवनको खबर चाहिएको छ।
पुलबाट फाल हाल्न खोजेको नागरिकलाई प्रहरीले बचाउनु महान् काम हो।
तर त्योभन्दा महान् काम हुनेछ—
त्यो नागरिकलाई पुलको रेलिङसम्म पुग्नै नदिने समाज र राज्य निर्माण गर्नु।
आत्मदाह गर्न खोजेको व्यक्तिको शरीरमा पानी खन्याउनु आवश्यक छ।
तर त्यसअघि उसको मनमा आशाको पानी खन्याउनु अझ आवश्यक छ।
सरकार !
अब नागरिकलाई ‘धैर्य गर’ मात्र नभन।
कारण देऊ—किन बाँच्ने ?
अवसर देऊ—कसरी बाँच्ने ?
न्याय देऊ—कसको भरोसामा बाँच्ने ?
र आशा देऊ—भोलि किन पर्खने ?
नत्र इतिहासले एक दिन अवश्य सोध्नेछ—
राजनीतिक दलहरू सत्ता बचाउन यति व्यस्त हुँदा, नागरिकहरू जीवन बचाउन कसको ढोका ढकढक्याइरहेका थिए ?
र त्यो प्रश्नको उत्तर कुनै भाषणले दिनेछैन।
त्यसको उत्तर सडकमा भेटिनेछ, अस्पतालमा भेटिनेछ, प्रहरीको उद्धार डायरीमा भेटिनेछ—र सबैभन्दा भयावह रूपमा, नागरिकको मौनतामा भेटिनेछ।
सरकार ! नागरिकलाई मृत्युबाट मात्र होइन, निराशाबाट पनि बचाऊ।
आत्मदाह र फाल हाल्ने होइन—जीवन रोज्ने राष्ट्रिय अभियान चलाऊ।
किनकि एउटा नागरिक बाँच्नु भनेको केवल एउटा प्राण जोगिनु होइन।
एउटा परिवार जोगिनु हो।
एउटा सपना जोगिनु हो।
एउटा सम्भावना जोगिनु हो।
र सबैभन्दा ठूलो कुरा—राज्यप्रतिको बाँकी रहेको अन्तिम विश्वास जोगिनु हो।
यो पनि पढ्नुहोस् ।
जनतालाई उतार्दै गरिएका खतरा ! परिवर्तनको हिसाब कसले दिने ?
भोटेकोशीको बाढी : सरकार ! प्रश्नहरूको बेग्रल्ती वर्षा,सुरक्षा निकायलाई तीन गुणा सक्षम बनाऔँ
सहिदको तस्वीर हेर्दै रसाए आँखा, परिवारको मनमा उस्तै पीडा : ‘बलिदान सम्झिएर’ भावुक


