न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

भानु देउवामाथि उठेका प्रश्नदेखि पूर्वआईजीपी धिरजप्रताप सिंहसम्म : कांग्रेसभित्र शक्ति केन्द्र फेरिँदै जाँदा पुरानो समूहको हिसाबकिताब खोजिँदै

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसभित्र शक्ति समीकरण फेरिँदै जाँदा कुनै समय ‘बुढानीलकण्ठ गुट’को वरिपरि देखिने नेतादेखि व्यवसायी, बिचौलिया र सुरक्षा निकायसँग जोडिएका प्रभावशाली पात्रसम्मको राजनीतिक पहुँचबारे पुनः बहस सुरु भएको छ।

विशेषगरी सभापति शेरबहादुर देउवाको निकट वृत्तसँग जोडिएर प्रभाव जमाएका भनिएका व्यक्तिहरू अहिले कुन समूहमा छन् ? उनीहरूको राजनीतिक हैसियत कति बाँकी छ ? र कांग्रेसभित्र नयाँ शक्ति केन्द्र निर्माण हुँदा पुरानो संरचनाका कति अनुहार नयाँ समूहमा पुगेका छन् ? यी प्रश्न अहिले कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा चासोको विषय बनेका छन्।

यही क्रममा देउवा परिवारसँग निकट मानिने भानु देउवाको भूमिकामाथि पनि कांग्रेस वृत्तमा प्रश्न उठ्न थालेका छन्। पार्टीभित्र प्रभावशाली व्यक्तिहरूसँगको पहुँच र राजनीतिक निर्णय प्रक्रियामा देखिने प्रभावबारे समय–समयमा चर्चा हुँदै आएको भए पनि त्यससम्बन्धी आरोप तथा दाबीको स्वतन्त्र पुष्टि भने आवश्यक छ।

‘बुढानीलकण्ठ गुट’को पुरानो नेटवर्क कहाँ गयो ?

देउवा नेतृत्वको समयमा बुढानीलकण्ठ निवास नेपाली कांग्रेसको एउटा प्रमुख शक्ति केन्द्रका रूपमा स्थापित भएको थियो। पार्टी संगठनदेखि सरकार सञ्चालनसम्मका कतिपय महत्वपूर्ण निर्णयमा बुढानीलकण्ठको प्रभाव रहेको भन्दै कांग्रेसभित्रै आलोचना हुने गरेको थियो।

त्यही अवधिमा विभिन्न व्यवसायी, राजनीतिक बिचौलिया र शक्ति केन्द्रसँग निकट व्यक्तिहरूको आवतजावतबारे समेत चर्चा चल्ने गरेको थियो।

रामचन्द्र भट्ट ‘चन्दने’देखि विनोद चौधरी, उमेश श्रेष्ठ, चन्दा चौधरीलगायतका नाम विभिन्न राजनीतिक र व्यावसायिक सन्दर्भमा चर्चामा आउने गरेका छन्। तर उनीहरू सबैलाई एउटै राजनीतिक समूह वा एउटै प्रकृतिको भूमिकामा राख्नु तथ्यगत रूपमा उचित हुँदैन। उनीहरूको कांग्रेसभित्रको वास्तविक भूमिका, सम्बन्ध र प्रभाव छुट्टाछुट्टै विश्लेषणको विषय हो।

यद्यपि अहिले मूल प्रश्न एउटै छ—हिजो बुढानीलकण्ठ वरिपरि देखिएका ती शक्ति केन्द्रका पात्रहरू आज कहाँ छन् ?

कांग्रेसभित्र नेतृत्व परिवर्तन, गुटगत पुनर्संरचना र नयाँ पुस्ताको दबाब बढ्दै जाँदा पुराना शक्ति सञ्जालहरू पनि नयाँ ढंगले पुनर्गठित हुन थालेका छन्।

१७ महिना जुनियरलाई आईजीपी बनाइएको विवादको छायाँ

कांग्रेस नेतृत्वको सरकार र सुरक्षा निकायबीचको सम्बन्धबारे चर्चा हुँदा नेपाल प्रहरीको नेतृत्व छनोटसम्बन्धी विगतका विवाद पनि फेरि सतहमा आउने गरेका छन्।

पूर्वआईजीपी धिरजप्रताप सिंहको नियुक्ति त्यसबेलाको सबैभन्दा विवादित प्रहरी नेतृत्व चयनमध्ये एकका रूपमा चर्चा भएको थियो। वरिष्ठता मिचेर कनिष्ठलाई प्रहरी महानिरीक्षक बनाइएको भन्दै त्यसबेला व्यापक आलोचना भएको थियो।

सिंहभन्दा वरिष्ठ प्रहरी अधिकृत बिश्वराज पोखरेल,सहकुल थनपा हुँदाहुँदै उनलाई आईजीपी बनाइएको निर्णयलाई लिएर राजनीतिक हस्तक्षेपको प्रश्न उठेको थियो। सर्वोच्च अदालतसम्म पुगेको विवादले समेत प्रहरी नेतृत्व नियुक्तिको विषयलाई राष्ट्रिय बहस बनाएको थियो।

आज प्रश्न उठ्छ—त्यो निर्णय गराउने राजनीतिक शक्ति कहाँ छ ? निर्णयका लागि दबाब दिने वा वातावरण बनाउने भनिएका पात्रहरू अहिले कुन कित्तामा छन् ?

पूर्वआईजीपी सिंह स्वयं अहिले सक्रिय राजनीतिक शक्ति केन्द्रको अग्रभागमा देखिँदैनन्। तर उनको नियुक्तिको प्रसंग नेपाली कांग्रेस नेतृत्वको सरकार, सुरक्षा निकायमा राजनीतिक प्रभाव र संस्थागत निष्पक्षताको बहससँग जोडिएर अझै सम्झिने गरिएको छ।

‘काखमा राखिएका’ पात्रको हिसाब कसले गर्ने ?

कांग्रेसभित्र अहिले एउटा रोचक राजनीतिक प्रवृत्ति देखिन्छ। हिजो नेतृत्वको अत्यन्त नजिक रहेको भनिएका केही व्यक्ति आज अर्को समूहको कार्यक्रममा देखिन्छन्। कतिपयले नेतृत्वसँगको दूरी बढाएका छन् भने कतिपयले नयाँ शक्ति केन्द्रसँग सम्बन्ध विस्तार गरिरहेका छन्।

यसले कांग्रेसभित्र एउटा गम्भीर प्रश्न जन्माएको छ—गुट परिवर्तन भयो कि केवल संरक्षक परिवर्तन भयो ?

यदि हिजो बुढानीलकण्ठको पहुँचका आधारमा राजनीतिक तथा प्रशासनिक प्रभाव प्रयोग भएको थियो भने आज नयाँ समूहमा पुगेका त्यही पात्रहरूले आफ्नो विगतको भूमिकाबारे जवाफ दिनुपर्दैन ?

कांग्रेसमा गुट बदलिनु अस्वाभाविक होइन। तर गुट बदलिँदा विगतका प्रश्न पनि मेटिनु हुँदैन। राजनीतिक संरक्षण, व्यवसायिक स्वार्थ र राज्य संयन्त्रबीचको सम्बन्धबारे पारदर्शी बहस आवश्यक हुन्छ।

‘चुनदेवी कांग्रेस समूह’मा कति पुगे ?

देउवा परिवारको प्रभाव क्षेत्रसँग जोडिएको पुरानो राजनीतिक संरचनालाई चुनौती दिँदै कांग्रेसभित्र विभिन्न नयाँ शक्ति केन्द्रहरू निर्माण भइरहेका छन्। त्यसमध्ये ‘चुनदेवी समूह’का रूपमा चर्चा गरिने राजनीतिक वृत्तमा समेत पुराना अनुहारहरूको प्रवेशबारे कांग्रेसभित्र चर्चा छ।

तर प्रश्न यति मात्र होइन कि को पुगे ?

प्रश्न यो हो—कुन स्वार्थका कारण पुगे ?

हिजो एउटा शक्ति केन्द्रको वरिपरि बसेर लाभ लिएको आरोप खेपेका पात्रहरू आज अर्को शक्ति केन्द्रमा पुगेका हुन् भने उनीहरूको राजनीतिक चरित्र कसरी परिवर्तन भयो ? उनीहरूले गुट मात्र परिवर्तन गरेका हुन् कि आफ्नो राजनीतिक दृष्टिकोण पनि ?

यही प्रश्नको जवाफ खोज्न कांग्रेसभित्रै एउटा ‘सूची’ तयार भइरहेको चर्चा छ।

देउवा परिवारमाथि पनि बढ्दो दबाब

शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको कांग्रेस लामो समयदेखि पार्टीभित्र गुट व्यवस्थापनका लागि परिचित रह्यो। तर पछिल्लो समय पार्टीभित्र नयाँ पुस्ताको दबाब, नेतृत्व परिवर्तनको बहस र पुराना शक्ति सञ्जालप्रतिको असन्तुष्टि बढ्दै गएको छ।

यस्तो अवस्थामा देउवा परिवारसँग निकट मानिएका व्यक्तिहरूको राजनीतिक तथा व्यावसायिक सम्बन्ध पनि थप scrutinize हुने देखिन्छ।

विशेषगरी को व्यक्ति पार्टीको नेता हो, को व्यवसायी हो, को राजनीतिक सहयोगी हो र को केवल पहुँचका आधारमा राज्य संयन्त्रमा प्रभाव जमाउने व्यक्ति हो ? भन्ने सीमारेखा स्पष्ट हुनुपर्ने माग उठ्न थालेको छ।

कांग्रेसको आगामी संघर्ष : व्यक्ति होइन, नेटवर्कको परीक्षा

कांग्रेसको आगामी आन्तरिक संघर्ष केवल सभापति को बन्ने भन्ने प्रश्नमा सीमित रहने देखिँदैन। वास्तविक संघर्ष पार्टीभित्र दशकौँदेखि निर्माण भएका शक्ति सञ्जालको पुनर्संरचनामा केन्द्रित हुने सम्भावना छ।

एकातिर पुरानो नेतृत्वको विरासत छ भने अर्कोतिर नयाँ पुस्ता र नयाँ राजनीतिक समीकरण निर्माण गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

यसबीच पुराना शक्ति केन्द्रका पात्रहरू नयाँ समूहमा प्रवेश गर्दै गए भने कांग्रेसभित्र एउटा असहज प्रश्न उठ्नेछ—

‘बुढानीलकण्ठमा रजगज गर्नेहरू चुनदेवी पुगेपछि राजनीतिक रूपमा शुद्ध हुन्छन् कि केवल उनीहरूको ठेगाना बदलिन्छ ?’

यही प्रश्नको जवाफ आगामी कांग्रेस महाधिवेशन, नेतृत्व चयन र गुटगत समीकरणले दिनेछ।

अहिले भने कांग्रेसभित्र हिसाबकिताब सुरु भएको छ—हिजो कोसँग थिए ? कसको संरक्षणमा थिए ? के भूमिका थियो ? आज कहाँ पुगे ? र भोलि कसको पक्षमा उभिनेछन् ? एक राजनितिक विज्ञले न्यूज अभियानलाई भने ।

राजनीतिमा अनुहार फेरिएर मात्र चरित्र फेरिँदैन। त्यसैले कांग्रेसभित्र अहिले उठिरहेको सबैभन्दा धारिलो प्रश्न यही हो—गुट परिवर्तनको राजनीति अन्त्य हुन्छ कि केवल नयाँ नाममा पुरानै नेटवर्कले निरन्तरता पाउँछ ?