रविको ‘३५ वर्ष’को मन्त्रले ततायो राजनीति : पुरानाको हिसाब होइन, अब भविष्यको खाका खोज्दै रास्वपा
काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले राजनीतिक दलहरूले विगतको ३५ वर्षको हिसाबकिताब देखाएर एक–अर्कामाथि आरोप–प्रत्यारोप गरिरहनुको औचित्य नरहेको बताएका छन्। उनले अब पुरानो असफलताको कथा दोहोर्याउनेभन्दा आगामी ३५ वर्षको स्पष्ट कार्ययोजना लिएर जनतामाझ जान पार्टीका नेता तथा कार्यकर्तालाई निर्देशन दिएका छन्।
आइतबार काठमाडौंमा आयोजित पार्टीको ‘नीति, संगठन र नेतृत्व’ कार्यशालालाई सम्बोधन गर्दै लामिछानेले विगतलाई गाली गरेर भविष्य निर्माण नहुने भन्दै अबको पुस्ता र देशको दीर्घकालीन भविष्यलाई केन्द्रमा राखेर राजनीतिक कार्यक्रम बनाउनुपर्ने धारणा राखे।
उनको भनाइले रास्वपाभित्र मात्र होइन, समग्र राजनीतिक वृत्तमा समेत तरंग सिर्जना गरेको छ।
लामिछानेले भने, ‘अब ३५ वर्षको हिसाबको कुरा गर्ने होइन साथीहरू । ३५ वर्षको योजना ल्याउनुस् । अबको ३५ वर्ष । बितेको ३५ वर्षलाई देखाएर उहाँहरूलाई कचकच गर्ने ठाउँमा छैनौं । जति सके गरे, धन्यवाद । अबको ३५ वर्ष कस्तो बनाउने ? यो त हाम्रै हातमा छ नि ।’
उनको यो अभिव्यक्तिलाई रास्वपाले आफ्नो राजनीतिक भाष्यलाई ‘पुराना दलको आलोचना’बाट ‘भविष्यको वैकल्पिक खाका’तर्फ मोड्न खोजेको संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ।
‘पुरानाको हिसाब’बाट ‘भविष्यको खाका’तर्फ
नेपालको राजनीतिमा लामो समयदेखि एउटा स्थापित भाष्य छ—पुराना दलहरूले देश बिगारे, व्यवस्था बिगारे, भ्रष्टाचार बढाए र जनताको अपेक्षा पूरा गर्न सकेनन्।
नयाँ दलहरूका लागि यही असन्तुष्टि राजनीतिक पूँजी बन्दै आएको छ।
रास्वपाले पनि आफ्नो उदयदेखि नै पुराना दल, पुरानो नेतृत्व र पुरानो राजनीतिक संस्कारमाथि प्रश्न उठाउँदै आएको छ। तर लामिछानेको पछिल्लो अभिव्यक्तिले भने यही राजनीतिक शैलीमा एउटा नयाँ मोड खोजेको देखिन्छ।
अब विगतको असफलताको सूची सुनाएर मात्र मतदाता आकर्षित गर्न नसकिने उनको संकेत छ।
‘उहाँहरूले गरेनन्’ भन्ने भाषणबाट ‘हामी के गर्छौं ?’ भन्ने प्रश्नतर्फ रास्वपा जान खोजेको देखिन्छ।
यही कारण लामिछानेको ‘३५ वर्ष’को अभिव्यक्तिलाई सामान्य राजनीतिक भाषणभन्दा फरक कोणबाट हेरिएको छ।
पुराना दललाई ‘धन्यवाद’—व्यंग्य कि रणनीतिक संकेत ?
लामिछानेले विगत ३५ वर्षमा दलहरूले जे गरे, त्यसका लागि ‘धन्यवाद’ भन्दै अब त्यसैलाई दोहोर्याएर आलोचना गर्न आवश्यक नरहेको बताएका छन्।
यो वाक्यमा राजनीतिक व्यंग्य पनि छ र रणनीतिक सन्देश पनि।
किनकि पुराना दलहरूको कमजोरीमाथि निरन्तर प्रहार गर्दै आएको रास्वपाले अब आफूलाई केवल विरोधी शक्तिका रूपमा होइन, विकल्प प्रस्तुत गर्ने शक्तिका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने दबाब महसुस गरेको देखिन्छ।
जनताले अब केवल ‘पुराना खराब छन्’ भन्ने भाषण सुन्न चाहेका छैनन्।
जनताको प्रश्न झन् कठिन हुँदै गएको छ,त्यसो भए तपाईं के गर्नुहुन्छ ?
रास्वपाका लागि यही प्रश्न अब निर्णायक बन्न सक्छ।
३५ वर्षको योजना भन्नु सजिलो, कार्यान्वयनको खाका कस्तो ?
लामिछानेले आगामी ३५ वर्षको योजना ल्याउन निर्देशन दिए पनि राजनीतिक वृत्तमा अर्को प्रश्न उठेको छ—त्यो योजना कस्तो हुनेछ ?
३५ वर्ष भन्नु सामान्य राजनीतिक कार्यकाल होइन। यो एउटा पुस्ताको राजनीतिक जीवनभन्दा पनि लामो अवधि हो।
त्यसैले रास्वपाले यदि साँच्चिकै ३५ वर्षको योजना निर्माण गर्न खोजेको हो भने त्यसमा शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, अर्थतन्त्र, पूर्वाधार, राष्ट्रिय सुरक्षा, ऊर्जा, प्रविधि, कृषि, वैदेशिक सम्बन्ध, प्रशासनिक सुधार र सुशासनजस्ता विषयलाई दीर्घकालीन दृष्टिकोणबाट समेट्नुपर्ने हुन्छ।
केवल नारा होइन, लक्ष्य चाहिन्छ।
केवल लक्ष्य होइन, स्रोत चाहिन्छ।
स्रोत मात्र होइन, कार्यान्वयनको संस्थागत संरचना चाहिन्छ।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण—सरकार परिवर्तन भए पनि नबदलिने राष्ट्रिय नीति चाहिन्छ।
राजनीतिको नयाँ परीक्षा
रास्वपाको राजनीतिक यात्रा छोटो भए पनि उसले नेपाली राजनीतिमा ठूलो बहस जन्माएको छ। पुराना दलप्रतिको असन्तुष्टि, नयाँ पुस्ताको आकांक्षा र वैकल्पिक राजनीतिको खोजीले रास्वपालाई स्थापित दलहरूसँग प्रतिस्पर्धाको अवस्थामा पुर्याएको छ।
तर नयाँ दलका लागि चुनौती पनि त्यत्तिकै ठूलो छ।
विरोध गर्न सजिलो हुन्छ, शासन गर्न कठिन।
भाषण गर्न सजिलो हुन्छ, बजेट व्यवस्थापन गर्न कठिन।
आलोचना गर्न सजिलो हुन्छ, परिणाम देखाउन कठिन।
यही कारण लामिछानेको ‘अबको ३५ वर्ष’ भन्ने अभिव्यक्ति रास्वपाका लागि राजनीतिक रूपमा आफैँमाथि राखिएको चुनौती पनि बन्न सक्छ।
यदि रास्वपाले आगामी ३५ वर्षको स्पष्ट, मापनयोग्य र कार्यान्वयनयोग्य योजना प्रस्तुत गर्न सक्यो भने त्यसले नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस सिर्जना गर्न सक्छ।
तर त्यो योजना केवल दस्तावेजमा सीमित भयो भने ‘३५ वर्ष’ पनि अर्को राजनीतिक नारामै सीमित हुनेछ।
पुराना दलमाथि दबाब
लामिछानेको अभिव्यक्तिले नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, माओवादी केन्द्रलगायत पुराना राजनीतिक दलमाथि पनि अप्रत्यक्ष दबाब बढाएको छ।
किनकि नयाँ दलको चुनौती केवल सत्ताको होइन, राजनीतिक कथाको पनि हो।
पुराना दलले विगतको उपलब्धि गन्न सक्छन्। इतिहास सुनाउन सक्छन्। व्यवस्था परिवर्तनमा आफ्नो योगदान सम्झाउन सक्छन्।
तर नयाँ पुस्ताको प्रश्न फरक छ—
अबको १० वर्षमा के हुन्छ ?
२० वर्षपछि नेपाल कहाँ पुग्छ ?
३५ वर्षपछि नेपाली युवाको जीवन कस्तो हुन्छ ?
यही प्रश्नको उत्तर दिन नसक्ने राजनीति विस्तारै इतिहासको पानामा सीमित हुन सक्छ।
‘विगत’ र ‘भविष्य’बीचको राजनीतिक संघर्ष
नेपालको राजनीतिमा अहिले एउटा रोचक द्वन्द्व देखिन्छ।
पुराना दलहरू आफ्नो इतिहास बोकेर मैदानमा छन्।
नयाँ दलहरू भविष्यको सपना बोकेर मैदानमा छन्।
पुराना दल भन्छन्—‘हामीले देशमा धेरै परिवर्तन गरेका छौँ।’
नयाँ पुस्ता सोध्छ—‘अब के गर्ने ?’
यही अन्तरले नेपालको राजनीतिक बहसलाई नयाँ दिशातर्फ धकेलिरहेको छ।
लामिछानेले यही मनोविज्ञानलाई समात्न खोजेको देखिन्छ।
उनले पुरानो राजनीतिक असफलताको फाइल खोलिरहनुभन्दा भविष्यको फाइल तयार गर्नुपर्ने सन्देश दिएका छन्।
तर रास्वपाले आफैँलाई पनि प्रश्न गर्नुपर्नेछ
यद्यपि ‘अबको ३५ वर्ष’को नारा दिँदै गर्दा रास्वपाले आफैँको संगठन, नेतृत्व, नीति र राजनीतिक संस्कारबारे पनि कठोर आत्मसमीक्षा गर्नुपर्ने देखिन्छ।
किनकि परिवर्तनको नारा दिने दलभित्रै संगठनात्मक अनुशासन, नेतृत्वको शैली, निर्णय प्रक्रिया र आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर भयो भने पुराना दलभन्दा फरक देखिन कठिन हुन्छ।
जनताले नयाँ पार्टीबाट केवल नयाँ अनुहार खोजेका छैनन्।
नयाँ राजनीतिक संस्कृति खोजिरहेका छन्।
त्यसैले आगामी ३५ वर्षको योजना बनाउने पहिलो आधार नै पार्टीभित्रको राजनीतिक संस्कार हुनुपर्ने आवाज पनि उठ्न थालेको छ।
‘कचकच’बाट ‘कार्ययोजना’तर्फ
लामिछानेले प्रयोग गरेको ‘कचकच’ शब्दले पनि राजनीतिक वृत्तमा अर्थपूर्ण चर्चा जन्माएको छ।
विगतका कमजोरी देखाउनु राजनीतिक प्रतिपक्षको धर्म हो। तर त्यसलाई निरन्तर दोहोर्याएर वर्तमान र भविष्यको उत्तर दिन नसक्नु आफैँमा कमजोरी हुन सक्छ।
रास्वपा अब त्यही कमजोरीबाट बच्न खोजेको देखिन्छ।
विगतको हिसाब माग्ने होइन, भविष्यको हिसाब दिने राजनीति।
सायद लामिछानेको पछिल्लो अभिव्यक्तिको सार यही हो।
तर भविष्यको हिसाब दिन थालेपछि जनताले पनि हिसाब माग्नेछन्।
कति रोजगारी ?
कति उत्पादन ?
कति आर्थिक वृद्धि ?
कति भ्रष्टाचार नियन्त्रण ?
कति प्रशासनिक सुधार ?
कति युवा स्वदेशमै ?
कति वर्षमा परिणाम ?
अब भाषणको परीक्षा नाराले होइन, तथ्यांकले गर्नेछ।
अन्तिममा—३५ वर्षको सपना कि राजनीतिक रोडम्याप ?
लामिछानेको ‘३५ वर्ष’को अभिव्यक्ति अहिले नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ बहसको सुरुवात बनेको छ।
यदि यो केवल पुराना दलमाथि कटाक्ष गर्ने नयाँ शैली हो भने यसको आयु पनि पुरानै राजनीतिक नाराजस्तै छोटो हुनेछ।
तर यदि यसलाई रास्वपाले दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोण, स्पष्ट नीति, संस्थागत सुधार र पुस्तान्तरणको राजनीतिक परियोजनामा बदल्न सक्यो भने यसको प्रभाव निकै गहिरो हुन सक्छ।
किनकि नेपाललाई अब विगतको दुःख सुनाएर मात्र पुग्दैन।
नेपाललाई भविष्यको नक्सा चाहिएको छ।
पुराना गल्तीको हिसाब चाहिन्छ, तर त्यससँगै नयाँ बाटोको खाका पनि चाहिन्छ।
त्यसैले रवि लामिछानेको ‘अबको ३५ वर्ष’को सन्देशले अहिले एउटा सरल तर पेचिलो प्रश्न जन्माएको छ—
‘विगतमा कसले के बिगार्यो ?’ भन्ने बहसबाट नेपाल कहिले ‘अब कसले के बनाउने ?’ भन्ने बहसमा प्रवेश गर्छ ?
यदि रास्वपाले यसको ठोस उत्तर दिन सक्यो भने ‘३५ वर्ष’ केवल एउटा भाषणको वाक्य रहनेछैन।
त्यो नेपाली राजनीतिमा विगतको हिसाबबाट भविष्यको रोडम्यापतर्फ मोडिने एउटा नयाँ राजनीतिक अध्याय बन्न सक्छ।
